/

Jak logopeda może pomóc w skuteczniejszej komunikacji z osobą z afazją

Osoby z afazją doświadczają wiele frustracji w codziennej rozmowie. Problemem jest dla nich zarówno dialog z nieznajomymi, jak również z najbliższymi i opiekunami. Jak możesz pomóc, by tej frustracji było jak najmniej, a obie strony mogły prowadzić satysfakcjonującą rozmowę? Jak pracować z partnerami komunikacyjnymi?

Kto to jest partner komunikacyjny?

Partner komunikacyjny to osoba, która angażuje się w rozmowę lub wspiera osobę, która nie może komunikować się niezależnie.

Najczęściej partnerem komunikacyjnym osoby z afazją jest jej opiekun – członek rodziny, przyjaciel lub w przypadku osoby samotnej – pracownik służb społecznych, takich jak MOPS. Coraz częściej opiekunami i/lub partnerami komunikacyjnymi stają się także wolontariusze, zaangażowani poprzez projekty we wsparcie osób z afazją.

Większość partnerów komunikacyjnych nie posiada jednak odpowiednich kompetencji, które umożliwiałyby im prowadzenie satysfakcjonującej dla obu stron rozmowy.

Z jakimi trudnościami zmaga się partner komunikacyjny.

Udar, choroba lub wypadek przychodzą zazwyczaj z zaskoczenia wywołując w rodzinie szok, panikę lub niedowierzanie. Nikt nie jest na to przygotowany. Gdy uda się opanować sytuację i kończy się walka o życie chorego, zaczyna się długi proces rehabilitacji i adaptacji do nowej sytuacji życiowej.

Osoba, dotychczas samodzielna, musi stanąć do walki o poprawę swojej fizycznej kondycji. Często nie może już wrócić do pracy lub pozostaje długo na zwolnieniu lekarskim. Jej role społeczne ulegają zmianie. Może czuć się z tym niekomfortowo lub wręcz bardzo źle. Często pojawia się depresja.

W tej szczególnie trudnej sytuacji muszą odnaleźć się opiekunowie osoby z afazją. Najczęściej nieprzygotowani, bez wsparcia muszą stawić czoło dodatkowym obciążeniom, takim jak: zmiana ról w gospodarstwie domowym, organizowanie rehabilitacji i wizyt lekarskich. Do tego należy dodać obciążenia trudnymi zachowaniami partnera, chęć i potrzeba wspierania go emocjonalnie.

Wielu opiekunów musi także zrezygnować ze swojego dotychczasowego życia, w tym realizacji pasji, co skutkuje społecznym odizolowaniem. Często pojawia się stres finansowy.

Przy wszystkich tych obciążeniach opiekun jest dodatkowo i przede wszystkim partnerem komunikacyjnym osoby z afazją. To od niego w dużym stopniu zależy, jaka będzie jakość rozmowy z osobą, którą się opiekuje.

Jak logopeda może przekazać opiekunowi osoby z afazją skuteczne strategie komunikacyjne?

Po pierwsze, zadaniem logopedy jest uświadomienie obu partnerom, że ich rola i odpowiedzialność w usprawnianiu komunikacji jest równorzędna. Od wysiłku każdego z nich zależy, czy będą mogli znów czerpać przyjemność ze wspólnej rozmowy, omawiać bieżące sprawy lub planować przyszłe działania.

Po drugie, logopeda powinien przekazać skuteczne strategie komunikacyjne opiekunowi i osobie z afazją.

Jak to zrobić?

Logopeda wchodzi w rolę trenera każdego z partnerów komunikacyjnych.

Na początku pyta, czy partnerzy wiedzą, co to jest afazja i jak wpływa na ich życie, a przede wszystkim na wzajemną komunikację. Warto polecić poradnik „Moja afazja”.

W przypadku osób z głęboką afazją przejawiającą się znacznymi zaburzeniami rozumienia lub mającymi kłopoty z czytaniem, bardziej pomocna może być pozycja „Co to jest afazja?”.

To kompendium wiedzy składa się głównie z ilustracji, a więc jest łatwe w odbiorze dla osób z afazją. Dodatkowo, na każdej stronie znajduje się instrukcja dla logopedy lub członka rodziny, na co zwrócić uwagę w trakcie lektury lub jakich reakcji ze strony osoby z afazją można się spodziewać.

Dodatkowo do książki dołączona jest oddzielna karta, na której znajdują przydatne w rozmowie zwroty: TAK/NIE/ZŁA DROGA.

Jak dobrać strategie komunikacyjne

Kiedy logopeda nabierze pewności, że jego klienci wiedzą już z jakimi przeszkodami w terapii będą musieli się zmierzyć, może określić skuteczne strategie komunikacyjne dla obu stron, czyli osoby z afazją i jej partnera komunikacyjnego.

Może posłużyć się, na przykład techniką SCA™ (Supported Conversation for Adults with Aphasia), czyli Rozmowy Wspomaganej dla Osób z Afazją.

SCA™ opiera się na dwóch głównych założeniach:

  1. Osoba z afazją jest kompetentnym dorosłym, która przekazuje informacje w najlepszy możliwy do osiągnięcia dla niej sposób.
  2. Partner komunikacyjny uczy się, jak przekazywać osobie z afazją informacje, tak precyzyjnie, jak to tylko możliwe.

Więcej informacji na temat SCA™ znajdziesz w artykule: SCA™ (Supported Conversation for Adults with Aphasia) – część I i SCA™ (Supported Conversation for Adults with Aphasia) – część II.

Izabela Olejniczak Pachulska
dyrektorka fundacji, neurologopeda, pedagog, trener. Jej zainteresowania są skupione na budowaniu modelu holistycznej pomocy osobom z afazją. Autorka programu „chóru osób z afazją”, posiada certyfikat osoby towarzyszącej do pracy z seniorami wg M. Montessori wydany wspólnie przez Polskie Stowarzyszenie Montessori wraz z Institut fur Lebensbegleitendes Lernen w Wiedniu, trener SCA™ (Supported Conversation for Adults with Aphasia) przy Institute of Aphasia w Toronto, trener funkcji poznawczych Instrumental Enrichment (EI).